تأمین مالی بازسازی اقتصاد نباید بر دوش بانک‌ها باشد

به گزارش می‌متالز، مهدی صادقی‌شاهدانی، رئیس اندیشکده اقتصاد ایران دانشگاه امام صادق (ع) با اشاره به مهم‌ترین اقدامات مورد نیاز در حوزه سیاست‌های اقتصادی کشور، تاکید کرد: پشتیبانی از بخش تولید باید یکی از مهم‌ترین اولویت‌های اقتصادی کشور در شرایط جنگی و حتی پس از جنگ باشد، چرا که اگر بخش تولید را به‌خوبی پشتیبانی کنیم، مشکلات اشتغال و معیشت مردم نیز بهبود پیدا می‌کند.

وی با بیان اینکه بخش تولید شامل کشاورزی، صنایع و معادن و خدمات است، افزود: نقش هر یک از این بخش‌ها در شرایط فعلی و آینده بسیار قابل توجه است و بر مجموعه نظام و مردم تأثیرگذار خواهد بود. باید در نظر داشته باشیم که پشتیبانی از بخش تولید، در واقع حمایت از مردم است. کشوری که مردم را همراه خود داشته باشد، تا حد زیادی می‌تواند مسائل خود را پشت سر بگذارد، اما اگر مردم را نداشته باشیم، سیاست‌گذاری، استفاده از ظرفیت مردم برای دفاع و جلب پشتیبانی آنها در موضوعات مختلف کشور دشوار خواهد شد.

رئیس اندیشکده اقتصاد ایران دانشگاه امام صادق (ع) ادامه داد: در کنار سایر بخش‌ها مانند بازار سرمایه و بخش مالی، تولید اهمیت بسیار زیادی دارد و برنامه‌ها در این بخش‌ها باید براساس تولید تنظیم شود. در شرایط فعلی باید آرایش جدید اقتصادی بگیریم و اگر این اتفاق رخ ندهد، نمی‌دانیم آینده کشور به کجا خواهد رفت. بخشی از این آرایش جدید اقتصادی به نهادها، سیاست‌گذاران و کارشناسان حوزه تولید برمی‌گردد که باید نقش خود را در این زمینه ایفا کنند.

تأمین نهاده و اعتبارات؛ پیش‌شرط حمایت از تولید

صادقی‌شاهدانی یکی از چالش‌های اصلی تولید در شرایط فعلی را تأمین نهاده‌های تولیدی دانست و گفت: مدیریت اعتبارات در نظام بانکی نیز در این میان اهمیت زیادی دارد. برای حمایت از بخش تولید، باید نهاده‌های آن فراهم شود و در کنار آن، دسترسی به اعتبارات بانکی نیز تسهیل شود؛ چرا که تولید بدون تأمین نهاده‌ها امکان‌پذیر نیست، حتی اگر از فناوری بسیار پیشرفته برخوردار باشیم.

این استاد دانشگاه با اشاره به نقش بخش خارجی و واردات در تنظیم بازار اظهار کرد: واردات در بسیاری از کشور‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد، زیرا نقش تنظیم‌گری در بازار دارد. در صورت کمبود نهاده، تولید با تورم ناشی از فشار هزینه مواجه می‌شود که با تنظیم‌گری دولت می‌توان مانع افزایش این هزینه‌ها شد؛ زیرا افزایش قیمت نهاده‌های تولید به تمام محصولاتی که از آن نهاده استفاده می‌کنند منتقل می‌شود و حتی می‌تواند زمینه تعطیلی بنگاه‌های کوچک اقتصادی را فراهم کند. این اتفاق نیز اشتغال و معیشت مردم را دچار مشکل خواهد کرد.

وی یکی از این حمایت‌ها را رصد تمام بخش‌های تولید عنوان کرد و گفت: دولت نیز در این زمینه قرارگاه تنظیم بازار را راه‌اندازی کرده است. با توجه به موقعیت ایران، در صورت قطع واردات از جنوب کشور، امکان واردات از شمال ایران نیز فراهم است.

صادقی‌شاهدانی با اشاره به نقش فناوری در تابع تولید اظهار کرد: فناوری نیز مانند نهاده، تعیین‌کننده است و تاکنون توجه کافی به فناوری در حوزه تولید نداشته‌ایم؛ در حالی که فناوری می‌تواند میزان انرژی مصرفی را کاهش دهد و بخش زیادی از آن را ذخیره کند.

تقویت نظارت بانکی در کنار استقلال بانک مرکزی

این کارشناس اقتصادی با اشاره به ضرورت به رسمیت شناختن استقلال بانک مرکزی گفت: مسائل متعددی باعث شده است بانک مرکزی استقلال لازم را نداشته باشد. برخی پرداخت‌های تسهیلاتی به‌صورت دستوری انجام می‌شود که موجب خلق اعتبار و چاپ پول می‌شود.

وی ادامه داد: با توجه به اینکه اکنون شرایط استقلال تمام‌عیار بانک مرکزی فراهم نیست، این نهاد می‌تواند نظارت خود را بر مؤسسات و بانک‌ها افزایش دهد. اداره نظارت بانک مرکزی باید از نظر ابعاد، حجم، تعداد کارشناسان و اختیارات تقویت شود تا بتواند نظارت را به‌خوبی انجام دهد و با مؤسسه یا بانک متخلف برخورد جدی داشته باشد.

این اقتصاددان با بیان اینکه نظام پولی کشور بخش بزرگی از اقتصاد ایران را تشکیل می‌دهد، اظهار کرد: حجم نظام پولی در مقایسه با بازار سرمایه بسیار زیاد است و اقتصاد ایران یک اقتصاد بازار پول‌محور محسوب می‌شود. اگر دولت، بانک مرکزی و معاونت نظارت آن را به‌خوبی حمایت نکنند، نظارت لازم صورت نمی‌گیرد و این بخش نمی‌تواند کارکرد مناسب خود را داشته باشد.

وی افزود: در رابطه با نهاد ناظر نیاز به بازنگری داریم؛ زیرا متناسب با بزرگی بخش پولی کشور، نهاد ناظر نیز باید رشد و تجهیز پیدا می‌کرد تا بتواند به‌طور دائم نظام پولی را رصد کند و قدرت برخورد داشته باشد. هوشمندسازی نیز می‌تواند به نظارت بهتر کمک کند.

در بازسازی پساجنگ چه باید کرد؟

صادقی‌شاهدانی درباره تأمین مالی بازسازی در دوره پساجنگ گفت: بحث تأمین مالی همواره یکی از موضوعات چالشی کشور بوده است. ایران به‌عنوان کشوری منبع‌محور، برای استفاده از منابع بالادستی باید جریان تأمین مالی قابل‌توجهی داشته باشد.

وی با اشاره به مساله ناترازی برق اظهار کرد: برای مدیریت ناترازی برق باید ظرفیت تولید را افزایش دهیم، اما تأمین مالی این کار از سوی نظام بانکی می‌تواند به افزایش ناترازی در این بخش منجر شود. بنابراین، برای صنایع بزرگ باید از روش‌های دیگر تأمین مالی استفاده کرد.

این استاد دانشگاه افزود: در این میان، بورس انرژی می‌تواند ابزار‌هایی طراحی کند و ظرفیت‌هایی را در حوزه برق تحت عنوان گواهی ظرفیت به صاحبان صنایع بفروشد.

وی ادامه داد: سرمایه‌گذاری در صنایع بالادستی نیز می‌تواند به تأمین مالی بخش‌های پایین‌تر کمک کند. برای مثال، بخش‌های شبه‌دولتی مانند پتروشیمی می‌توانند از این طریق گاز مورد نیاز خود را تأمین کنند. در این صورت، موضوع تأمین مالی از حوزه بانکی به بخش‌های دیگر منتقل می‌شود و دیگر شاهد معوقات بانکی نخواهیم بود.

صادقی‌شاهدانی خاطرنشان کرد: نرخ تأمین مالی برای مردم نیز باید کشش مناسبی داشته باشد تا با این روش، بار تأمین مالی از سوی بانک‌ها سبک شود و تأمین مالی براساس ظرفیت بنگاه‌ها انجام گیرد. ایرانیان خارج از کشور نیز می‌توانند در تأمین مالی صنایع و بخش‌های مختلف کشور کمک کنند، اما برای تضامین این سرمایه‌ها نیز باید برنامه‌ریزی شود.

شناورسازی مدیریت‌شده ارز نیازمند همکاری دستگاه‌های مختلف است

وی درباره وضعیت بازار ارز اظهار کرد: مدتی است نظام شناور مدیریت‌شده ارزی در بازار ارز برقرار است تا مکانیسم بازار بتواند نقش خود را ایفا کند و بازار از حالت دستوری خارج شود. این نظام ارزی الزاماتی دارد که بخشی از آن خارج از سیاست‌ها و عملکرد بانک مرکزی است و اگر مورد توجه قرار نگیرد، بر بازار ارز تأثیر خواهد گذاشت.

صادقی‌شاهدانی با تأکید بر نقش وزارت امور خارجه در این زمینه گفت: در رابطه با نظام شناور مدیریت‌شده ارزی، وزارت خارجه نیز باید نقش خود را ایفا کند و به عنوان نمونه نباید سفیری را که اقتصاد نمی‌داند برای کشور‌هایی که با ایران تبادل تجاری زیادی دارند، منصوب کند.

وی افزود: برای افزایش کارکرد نظام شناور مدیریت‌شده ارزی، باید بازار تجارت بین‌المللی ارتقا پیدا کند و ارتباطات با کشور‌های همسایه پیشرفت داشته باشد. وزارت خارجه یک پایه مهم در تجارت خارجی ایران است و می‌تواند به بانک مرکزی کمک کند. همچنین اتاق‌های بازرگانی نیز در این زمینه می‌توانند نقش‌آفرین باشند.

این اقتصاددان ادامه داد: باید بتوانیم ارز مورد نیاز خود را از کشور‌های همسایه، حتی به‌ صورت تهاتر، وارد بازار کنیم تا تقاضا در داخلی کاهش پیدا کند. از سوی دیگر، نیازمند یک سازمان مستقل در حوزه تجارت هستیم که در حال حاضر چنین نیست و در تجارت بین‌المللی اختیارات لازم را ندارد.

منبع: شبکه خبری اقتصاد و بانک ایران (ایبنا)